ΨΥΧΟΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ : Η ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΟΥ ΕΓΩ

Ελεύθερο Δημοτικό Πανεπιστήμιο Περιστερίου
9 Απριλίου 2014

Ο όρος «cybernetics» (κυβερνητική)  επινοήθηκε  το 1948 από τον αμερικανό μαθηματικό και φιλόσοφο Νόρμπερτ Βίνερ ( 26 Νοεμβρίου ,1894 –18 Μαρτίου, 1964, Norbert Wiener)  στο βιβλίο του «Κυβερνητική ή έλεγχος και επικοινωνία στα ζώα και στις μηχανές» και προέρχεται από την ελληνική κυβερνήτης και κυβερνώ.  Με τον νεολογισμό αυτό θέλησε να ορίσει την διεύθυνση ή αυτορρύθμιση , δηλαδή τον αυτόματο ή προσαρμοστικό έλεγχο και την επικοινωνία συστημάτων τόσο ζώντων οργανισμών (φυσιολογία), όσο  και τεχνητών (μηχανές).  Η Κυβερνητική συνεπώς είναι ένας διεπιστημονικός χώρος έρευνας και τεχνολογικών εφαρμογών. Ο Πλάτων στον διάλογο «Αλκιβιάδης»  μιλάει για την πολιτική ως «τέχνη του κυβερνάν», σε αναλογία με τον έλεγχο ενός σκάφος. Σημαντική ήταν η συνεισφορά των μαθηματικών, της φυσιολογίας, της ιατρικής, της βιολογίας και της μηχανικής. Βασικός στόχος πολλών ερευνητικών προγραμμάτων  ήταν η μελέτη του νευρικού συστήματος, η δημιουργία μιας τυπικής θεωρίας της ανθρώπινης νόησης κι η εφαρμογή της θεωρίας αυτής στον σχεδιασμό (αυτόματων) νοημόνων μηχανών. Η κυβερνητική αποτελεί ένα υποσύνολο της επιστήμης συστημάτων το οποίο αναπτύχθηκε παράλληλα με τη θεωρία συστημάτων αλλά από διαφορετικές βάσεις. Σε σχέση με τη θεωρία συστημάτων η κυβερνητική επικεντρώνεται περισσότερο στη λειτουργία των πολύπλοκων συστημάτων, δηλαδή στον τρόπο που ελέγχουν τη δράση τους, επικοινωνούν μεταξύ τους, αλληλεπιδρούν τα μέρη τους κλπ, παρά στη δομή τους.

Υπάρχουν πολλές θεωρίες που προσπαθούν να διερευνήσουν τα αίτια πίσω από την ανθρώπινη συμπεριφορά. Ο κλασικός συμπεριφορισμός του Σκίνερ υποστηρίζει την εξωτερική αιτιοκρατία της μάθησης μέσω της τιμωρίας και της ανταμοιβής, δηλαδή του καρότου και του μπαστουνιού. Ο Freud με την ψυχανάλυση υποστήριξε την εσωτερική αιτιοκρατία, των ασυνείδητων ορμέφυτων . Από τη φύση της η ψυχανάλυση είναι πολύ απαισιόδοξη σχετικά με την ικανότητα του ανθρώπου για ουσιαστική αλλαγή, ενώ αρνείται το μεγαλείο του δυναμικού του. Είναι μια θεωρία βασισμένη στην υπεργενίκευση του παθολογικού που παραγνωρίζει τις δημιουργικές και υπερβατικές δυνατότητες της ψυχής.   Η γνωσιακή ψυχολογία υποστηρίζει ότι τα αίτια της συμπεριφοράς του ατόμου βρίσκονται στο γνωσιακό του όργανο και περιλαμβάνουν  τις δομικές πεποιθήσεις του και τις νοητικές λειτουργίες του.  Η ψυχολογία του βάθους του Γιουνγκ προσθέτει στους καθοριστικούς παράγοντες της ανθρώπινης συμπεριφοράς τις αρχετυπικές ψυχικές δυνάμεις του συλλογικού ασυνειδήτου. Η ανθρωπιστική ψυχολογία τέλος με προεξέχουσα την υπερπροσωπική δίνει έμφαση στις υπερσυνειδητές (πνευματικές) περιοχές της ψυχής που το άτομο καλείται να αφυπνίσει και να ενσωματώσει για να φθάσει στην ολοκλήρωση ή αυτοπραγμάτωση. Η κάθε σχολή προβάλει τα δικά της επιχειρήματα για να υποστηρίξει τη θέση της. Η αλήθεια είναι σαν τα κομμάτια από ένα σπασμένο καθρέφτη. Το κάθε κομμάτι εμπεριέχει ένα μέρος της και μόνο η σύνθεση όλων των κομματιών σε  πολλαπλά επίπεδα μπορεί να δώσει μια σφαιρική και ικανοποιητική ερμηνεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς.  Αυτό προσπάθησαν να κάνουν ο Ρομπέρτο  Ασσατζιόλι με την Ψυχοσύνθεση και πιο σύγχρονα ο Κεν Γουίλμπερ με το «Το Φάσμα της Συνειδητότητας» και την Ολιστική φιλοσοφία του.

Τόσο το Φροϋδικό ασυνείδητο όσο και το συλλογικό του Γιούνγκ είναι αχανή και δύσκολα μπορούν να εξερευνηθούν. Οι εξωτερικοί παράγοντες συχνά δεν βρίσκονται κάτω από τον δικό μας έλεγχο. Η αλλαγή των πυρηνικών μας πεποιθήσεων και των δυσλειτουργικών μηχανισμών σκέψης,  που προτείνει η γνωσιακή ψυχοθεραπεία, είναι μια πιο βατή και αποτελεσματική μέθοδος, με πολλαπλές εφαρμογές.

Η ψυχοκυβερνητική συγγενεύει κατά κάποιο τρόπο με τη γνωσιακή αναδόμηση , αλλά εστιάζεται κυρίως στο ρόλο που διαδραματίζει η εικόνα του εαυτού στη συμπεριφορά, τις επιδόσεις αλλά και την υγεία μας.

Ας δούμε λίγο την ιστορική προέλευση της ψυχοκυβερνητικής που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα..

H πλαστική χειρουργική, ειδικά εκείνη του προσώπου, δε μεταβάλλει μονάχα την όψη ενός ανθρώπου, αλλά επηρεάζει δραματικά και την ίδια του την προσωπικότητα, χαρίζοντάς του αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση. Ο Maxwell Maltz (March 10, 1889– April 7, 1975), ένας διάσημος Αμερικανός αισθητικός χειρουργός, παρατήρησε εντούτοις ότι σε ορισμένες περιπτώσεις και παρά την εμφανή διόρθωση των ατελειών, τα άτομα συνέχιζαν να διατηρούν μια αδικαιολόγητη αίσθηση κατωτερότητας. Με άλλα λόγια, εξακολουθούσαν να νιώθουν και να συμπεριφέρονται ακριβώς σαν να είχαν ακόμη το παλαιό τους πρόσωπο. Αυτή η παρατήρηση τον οδήγησε να υποθέσει, ότι η πλαστική επέμβαση έπρεπε συνήθως, αλλά όχι πάντα, να επενεργεί σε κάποιο άλλο υπόστρωμα, η αλλαγή του οποίου επέφερε τη βελτίωση της συμπεριφοράς. Σε αντίθετη περίπτωση, το άτομο παρέμενε το ίδιο, ακόμα και όταν τα εξωτερικά του χαρακτηριστικά άλλαζαν ριζικά. Ήταν σαν η ίδια η προσωπικότητα να διέθετε ένα “πρόσωπο”. Αυτό το “εσωτερικό πρόσωπο” φαινόταν να αποτελεί το πραγματικό κλειδί στην αλλαγή της προσωπικότητας. Εάν λοιπόν κανείς μπορούσε να εξαφανίσει τις παλιές ψυχολογικές ουλές από το “πρόσωπο της προσωπικότητας”, τότε και μόνο τότε το άτομο άλλαζε, ακόμα και χωρίς μια πλαστική επέμβαση! Αυτές τις παρατηρήσεις του, μαζί με ψυχολογικές τεχνικές βελτίωσης εικόνας του εαυτού τις παρουσίασε, στο βιβλίο του «Ψυχοκυβερνητική : μια νέα μέθοδος για να χαρίσετε περισσότερη ζωή στη ζωή σας»  που εκδόθηκε το 1960 και ακόμα και σήμερα συγκαταλέγεται στα παγκόσμια μπεστ σέλερ  βιβλία αυτοβοήθειας.

Εικόνα του  Εγώ: Ακόμα και αν δεν το συνειδητοποιούμε, ο καθένας φέρει μέσα του ένα είδος φωτογραφίας ή νοητικού πορτραίτου του εαυτού του, που μπορεί να είναι ασαφές και δυσκολοπροσδιόριστο στο συνειδητό μας βλέμμα, αλλά βρίσκεται εκεί πλήρες μέχρι τις μικρότερες λεπτομέρειες. Αυτή η εικόνα του εγώ είναι η γνώμη ή ιδέα που έχουμε για εμάς τους ίδιους, “τι είδους άνθρωπος είμαι”. Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του πορτραίτου δημιουργείται ασυνείδητα από τις προηγούμενες εμπειρίες, από τις ταπεινώσεις και τους θριάμβους, από τον τρόπο που οι άλλοι μας έχουν συμπεριφερθεί, ειδικά στη νηπιακή ηλικία. Η φανταστική εικόνα του “εγώ” είναι το κλειδί της προσωπικότητας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αλλάξτε την εικόνα του εγώ και θ’ αλλάξετε την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά. Η εικόνα του εγώ καθορίζει τα όρια του ατόμου, προσδιορίζοντας αυτό που μπορεί ή αυτό που δεν μπορεί να πραγματοποιήσει. Επεκτείνοντας τα όρια της εικόνας του εγώ, επεκτείνουμε ταυτόχρονα την “περιοχή του δυνατού” (Αν έχεις πίστη μπορείς να μετακινήσεις και βουνά, η πίστη σου σ’ έσωσε, σε θεράπευσε κ.λ.π.).  Η ανάπτυξη μιας “ορθής” και “ρεαλιστικής” εικόνας του εγώ φαίνεται να προσδίδει στον άνθρωπο καινούργιες δυνατότητες, νέα ταλέντα και μετατρέπει τις αποτυχίες σε επιτυχίες. Η ψυχολογία της “εικόνας του εγώ” εξηγεί πολλά φαινόμενα γνωστά από καιρό, αλλά όχι ικανοποιητικά κατανοητά κατά το παρελθόν, όπως π.χ. την ύπαρξη προσωπικοτήτων με κλίση στην επιτυχία και προσωπικοτήτων με κλίση στην αποτυχία, με κλίση στην δυστυχία ή στην ευτυχία, τύπων υγιών και τύπων ασθενικών. Συμπεριφερόμαστε  όπως το είδος του ατόμου που πιστεύουμε ότι είμαστε, και δε μπορούμε να δράσουμε διαφορετικά, παρά τις συνειδητές προσπάθειες και τη δύναμη της θέλησης. Η ψυχολογία της εικόνας του εγώ εξηγεί τελικά γιατί η “ορθή και θετική σκέψη” είναι αποτελεσματική σε μερικά άτομα και όχι σε όλα. Η ορθή σκέψη στην πραγματικότητα “δρα” στο βαθμό που συμβαδίζει (συμμορφώνεται) με την εικόνα του εγώ του ατόμου, αλλά δεν μπορεί να δράσει εάν αυτή η συμφωνία δεν υπάρχει, μέχρις ότου αλλάξει η ίδια η εικόνα του εγώ. Οι ιδέες ξένες προς το σύστημα αποκρούονται, δε γίνονται πιστευτές και δε λαμβάνονται υπ’ όψιν σαν βάση δράσης. Αντίθετα, ιδέες σύμφωνες με το σύστημα γίνονται αποδεκτές και εφαρμόζονται. Όταν αυτή η εικόνα είναι σωστή (αποδεκτή) μπορούμε να έχουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό μας,  αισθανόμαστε ελεύθεροι να είμαστε ο εαυτός μας, να εκφράσουμε το εγώ μας. Κινούμαστε με χάρη, νιώθουμε ευτυχισμένοι. Όταν όμως ντρεπόμαστε γι’ αυτήν, όταν προσπαθούμε να την κρύψουμε και όχι να την εκφράσουμε, η δημιουργική μας έκφραση είναι μπλοκαρισμένη, γινόμαστε επιθετικοί (ή καταθλιπτικοί) και είναι δύσκολο κάποιος να ζήσει δίπλα μας.

      Είναι καθαρή ειρωνεία, ότι η Κυβερνητική που γεννήθηκε σαν μελέτη των μηχανικών αρχών και των μηχανών ,έφθασε να επιβεβαιώσει την αξιοπρέπεια του ανθρώπου ως Μοναδική  Ύπαρξη και Δημιουργό. Αντίθετα η ψυχολογία, που άρχισε σαν μελέτη της ψυχής ή του ανθρωπίνου πνεύματος κατέληξε σε μερικές εκφράσεις της, ευρέως αποδεκτές ακαδημαϊκά (φροϋδισμός, συμπεριφορισμός), να στερεί τον άνθρωπο από την ελευθερία της βούλησης. Ο συμπεριφοριστής, συγχέοντας τον άνθρωπο με τη “μηχανή” του, δηλώνει ότι η σκέψη είναι απλά η κίνηση των ηλεκτρονίων και η συνειδητότητα μια καθαρά χημική δράση. Θέληση και προθέσεις αποτελούν γι’ αυτήν μύθους. Η κυβερνητική δεν κάνει τέτοιο λάθος. Αυτή δεν υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι μια μηχανή, αλλά ότι διαθέτει, χρησιμοποιεί και προγραμματίζει μια μηχανή.  Για να καταλάβουμε την ψυχολογία της εικόνας του εγώ και να την εφαρμόσουμε στην καθημερινότητα είναι απαραίτητο να έχουμε κάποιες στοιχειώδεις γνώσεις πάνω στο μηχανισμό που χρησιμοποιεί για να επιτύχει τους στόχους της. Υπάρχουν πολλές επιστημονικές παρατηρήσεις, που φανερώνουν ότι ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα του ανθρώπου λειτουργούν σύμφωνα με τις γνωστές αρχές της Κυβερνητικής. Ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα αποτελούν ένα υπέροχο σύνθετο «μηχανισμό που στοχεύει σε ένα σκοπό» , ένα είδος αυτόματου πιλότου που δρα για μας και του οποίου η λειτουργία εξαρτάται από το πως εμείς οι προγραμματιστές, το οδηγούμε και από τους σκοπούς που εμείς του καθορίζουμε.

 Το τραγικό της υπόθεσης είναι ότι ο βασικός προγραμματισμός μας φορτώνεται στον σκληρό δίσκο του εγκεφάλου, ερήμην μας, στην παιδική ηλικία και έκτοτε λειτουργεί αυτόματα.         

Ένας “βοηθητικός μηχανισμός” είναι ένας αυτόματος μηχανισμός με συγκεκριμένο προορισμό, που καθοδηγεί την πορεία προς ένα στόχο διαμέσου δεδομένων ανάδρασης (feed-back) και δεδομένων μνήμης που αυτόματα πραγματοποιούν τις απαραίτητες διορθώσεις, όταν είναι αναγκαίο. Υπάρχουν δύο γενικοί τύποι βοηθητικών μηχανισμών. Ο σκοπός του πρώτου τύπου είναι η επίτευξη ή το φθάσιμο ενός  γνωστού στόχου. Παράδειγμα αυτού του μηχανισμού είναι η λειτουργία  τηλεκατευθυνόμενου πυραύλου εναντίον στόχου. Αυτές οι μηχανές πρέπει να αναγνωρίζουν το στόχο, να διαθέτουν ένα προωθητικό σύστημα καθώς και όργανα κατεύθυνσης (radar, ανιχνευτή θερμότητας, ήχου κ.λ.π.) που να εντοπίζουν τη θέση του κινούμενου στόχου. Αυτά τα όργανα ελέγχουν την πορεία του πυραύλου τόσο όταν κινείται στη σωστή πορεία (θετική αντίδραση), όσο και όταν αποκλίνει από το στόχο του (αρνητική αντίδραση). Κάτι ανάλογο συμβαίνει στο νευρικό σύστημα του ανθρώπου κάθε φορά που επιχειρεί μια προσχεδιασμένη πράξη, ακόμα και σε μια απλή κίνηση όπως το να σηκώσει ένα μολύβι από το τραπέζι. Μπορούμε να εκτελέσουμε αυτή την κίνηση χάριν σ’ ένα αυτόματο μηχανισμό και όχι διαμέσου της θέλησης ή της απλής νοητικής σκέψης. Το κινητικό σύστημα είναι , που καθορίζει και οργανώνει την εκτέλεση των κινήσεων, υποδιαιρείται σε τρία επί μέρους συστήματα :  το πυραμιδικό (Ονομάστηκε έτσι γιατί ξεκινά από νευρώνες του έχουν σχήμα πυραμίδας και βρίσκονται στον κινητικό φλοιό του μετωπιαίου λοβού (κυρίως στην περιοχή 4), το εξωπυραμιδικό και το παρεγκεφαλιδικό.  ) Αυτό που κάνει το ανώτερο μέρος του εγκεφάλου (ο κινητικός φλοιός) είναι να επιλέγει το σκοπό, να τον μετατρέπει σε δράση με την επιθυμία και να προσφέρει τα δεδομένα στον αυτόματο μηχανισμό (εξωπυραμιδικό) , ούτως ώστε το χέρι μας να μπορεί συνεχώς να διορθώνει την πορεία του. Το συνεργατικό συντονισμό των αυτόματων κινήσεων αναλαμβάνει η παρεγκεφαλίδα.  Π.χ. στην βάδιση θα πρέπει να συντονιστούν λεπτομερώς οι μυς των κάτω άκρων αλλά και οι μυς του υπόλοιπου σώματος ώστε να κρατηθεί η σωστή στάση και ισορροπία κατά τη διάρκεια της βάδισης. Μόνο ένας ανατόμος είναι σε θέση να γνωρίζει όλους τους μύες που συμμετέχουν στην κίνηση, αλλά και τότε θα ήταν πολύ δύσκολο και χρονοβόρο να δώσει εντολή σε μεμονωμένους μύες να κινηθούν (αγωνιστές), ενώ σε άλλους να αδρανήσουν (ανταγωνιστές). Εμείς σηκώνουμε το μολύβι από το τραπέζι χωρίς συνειδητή ανάμειξη στην διαδικασία της  αρμονικής  εκτέλεσης της κίνησης. Για την αυτόματη εκτέλεση της κίνησης απαιτούνται δύο βασικοί συντελεστές. Κατ’ αρχήν πρέπει να έχει απομνημονευτεί η ορθή απαιτούμενη κίνηση . Στη συνέχεια τα αισθητήρια όργανα (τα μάτια στο παράδειγμα) πληροφορούν τον αυτόματο μηχανισμό για την ορθή θέση του στόχου και καθοδηγούν την διόρθωση της πορείας της κίνησης. Σ’ ένα νήπιο, που μόλις αρχίζει να χρησιμοποιεί τους μύες του, η διόρθωση της κίνησης του χεριού  είναι εμφανής (σε ζιγκ-ζαγκ) γιατί η μνήμη του έχει καταγράψει ελάχιστες σχετικές εμπειρίες. Κάτι ανάλογο συναντάμε και σε ενήλικες όταν  πρωτομαθαίνουν μια νέα δεξιότητα, όπως να κάνουν ποδήλατο ή να οδηγούν αυτοκίνητο : απαιτείται συνεχής συγκέντρωση της προσοχής μας γιατί οι περισσότερες κινήσεις οργανώνονται από το πυραμιδικό σύστημα. . Αργότερα οι κινήσεις της οδήγησης αποθηκεύονται στα βασικά γάγγλια και εκτελούνται αυτόματα χωρίς ιδιαίτερη συμμετοχή της συνείδησης. Σε περιπτώσεις βλάβης του εξωπυραμιδικού συστήματος, όπως στη νόσο του Πάρκινσον, οι ασθενείς παρουσιάζουν επιβράδυνση στην έναρξη των εκούσιων κινήσεων , γιατί η κινητική μνήμη που εδρεύει στο εξωπυραμιδικό σύστημα δεν δίνει άμεσα και σωστά τις πληροφορίες που χρειάζεται το πυραμιδικό σύστημα. 
Είναι προφανές ότι όσο αυξάνεται η εμπειρία τόσο οι απαιτούμενες απότομες διορθώσεις ελαχιστοποιούνται. Όταν μαθαίνουμε τελικά τις σωστές κινήσεις, ο αυτόματος μηχανισμός τις αναπαράγει σε κάθε μελλοντική ανάλογη περίσταση, χωρίς συνειδητή προσπάθεια. Εάν βλέπουμε το τελικό αποτέλεσμα με αρκετή σιγουριά, το υποσυνείδητό μας θα ελέγξει και θα κατευθύνει τους μύες με το σωστό τρόπο. 

Ο δεύτερος τύπος βοηθητικού μηχανισμού είναι εκείνος που χρησιμοποιεί ο νους όταν ο στόχος ή η απάντηση δεν είναι γνωστοί και απαιτείται ο εντοπισμός ή η ανακάλυψή τους. Για τη λειτουργία αυτού του μηχανισμού χρειάζεται η επεξεργασία των ήδη υπαρχόντων στοιχείων μνήμης (όπως όταν προσπαθούμε να θυμηθούμε κάποιο ξεχασμένο όνομα ή να εντοπίσουμε κάποιο αντικείμενο σ’ ένα σκοτεινό δωμάτιο ). Όταν έχουμε προσδιορίσει καθαρά το στόχο μας και του έχουμε εμφυσήσει μια ισχυρή θέληση-επιθυμία, ο αυτόματος δημιουργικός μηχανισμός αρχίζει να λειτουργεί και ο αναλυτής ανιχνεύει τις γνώσεις-πληροφορίες, συνδέοντας τα διάφορα μέρη και οδηγώντας στη λύση του προβλήματος που προσφέρει “ξαφνικά” στη συνείδηση! Βλέπε τις περιπτώσεις του Αρχιμήδη, του Νεύτωνα και τόσων άλλων. 

Σ’ αυτή τη διαδικασία ο δημιουργικός μηχανισμός κάνει πολύπλοκους υπολογισμούς αλλά έχει και τη δυνατότητα να εισχωρήσει στη “Συλλογική Κοσμική Μνήμη” (τα μορφογενετικά και μορφικά πεδία [morphogenetic, morphic  fields], όπως τα ονομάζει ο ο Ρούπερτ Σέλντρεϊκ, ο διάσημος Βρετανός βιολόγος, που τα θεωρεί το πνευματικό υπόβαθρο του φυσικού κόσμου. Τα οργανωτικά πεδία της συμπεριφοράς ανθρώπων και ζώων, κοινωνικών και πολιτισμικών συστημάτων, καθώς και της διανοητικής δραστηριότητας μπορούν όλα να θεωρηθούν ως μορφικά πεδία τα οποία περιέχουν μίαν εγγενή μνήμη ". Χαρακτηριστική είναι επίσης η σχέση των μορφικών πεδίων με το συλλογικό ασυνείδητο (collective unconcious) του Jung καθώς και με τα Ακασσικά πεδία ή αρχεία (Akashic Records) των ανατολικών Βεδών, σύμφωνα με τις οποίες πρόκειται για  κοσμικές βιβλιοθήκες  όλων των εμπειριών και αναμνήσεων των ανθρώπινων ψυχών.)  Άπειρες εμπειρίες μαρτυρούν υπέρ αυτής της άποψης.

 Ο Edison υποστήριζε ότι αντλούσε τις εμπνεύσεις του από μια πηγή έξω από τον ίδιο και αν δεν ήταν αυτός να τις συλλάβει τότε κάποιος άλλος θα το έκανε σίγουρα. Το ίδιο έλεγε και ο Νίκολα Τέσλα βλ.λ.. Λέγεται ότι ο Shubert ανέφερε σ’ένα φίλο του, ότι η δημιουργική του δραστηριότητα συνίστατο στο να “θυμάται μια μελωδία” την οποία ούτε ο ίδιος ούτε κανείς άλλος είχαν ποτέ πριν σκεφθεί. Παρόμοιες διηγήσεις υπάρχουν και για τον Μότσαρτ, τον Μπετόβεν αλλά και πολλούς άλλους καλλιτέχνες και επιστήμονες. Ο καθηγητής J.B.Rhine, διευθυντής του παραψυχολογικού εργαστηρίου του Duke University απέδειξε πειραματικά, ότι ο άνθρωπος διαθέτει μια εξωαισθητηριακή αντίληψη (E.S.P.).Η σύγχρονη μελέτη των “μορφογεννητικών πεδίων” επιβεβαιώνει αυτές τις ανακαλύψεις και ανοίγει εντυπωσιακούς ορίζοντες εφαρμογών.  Όλες οι σύγχρονες επιστημονικές παρατηρήσεις είναι περισσότερο συμβατές με την άποψη που θέλει τον εγκέφαλο να είναι ένα μέσο μετάδοσης ή/και εκδήλωσης της συνείδησης (και δη ένα μέσο που περιορίζει την εκδήλωση της συνείδησης σε μεγάλο βαθμό) παρά με την άποψη που θέλει τον εγκέφαλο να είναι η μηχανή "παραγωγής" της συνείδησης. Και περιττό να πούμε ότι η λειτουργία του εγκεφάλου σαν ΦΙΛΤΡΟ (που περιορίζει τη δυνατότητα μας να δούμε ολοκληρωμένα την πραγματικότητα) είναι μια θεωρία που εξηγεί καλύτερα από κάθε άλλη τις εξωσωματικές εμπειρίες, τις Περιθανάτιες Εμπειρίες (Near Death Experiences - NDE) και τα άλλα παραψυχολογικά φαινόμενα.

Η επιστήμη της κυβερνητικής μας έχει προσφέρει ικανοποιητικές αποδείξεις του γεγονότος ότι το λεγόμενο ασυνείδητο  δεν είναι “ένας κατευθυντικός  νους”, αλλά ένας μηχανισμός που τείνει σ’ ένα στόχο, ένας βοηθητικός μηχανιμός που χρησιμοποιείται και κατευθύνεται από το νου-συνείδηση. Αυτός ο εσωτερικός αυτόματος πιλότος κινείται για την επίτευξη της επιτυχίας ή της αποτυχίας, σύμφωνα με τους σκοπούς που εμείς του προσδίδουμε. Αυτοί οι σκοποί διαβιβάζονται στον αυτόματο μηχανισμό εκτέλεσης μέσω των νοητικών εικόνων, που δημιουργούμε με τη φαντασία. Η εικόνα-κλειδί που προσπαθεί να πραγματοποιήσει πίσω από όλους τους επί μέρους στόχους, είναι η εικόνα του εγώ. Όπως όλοι οι βοηθητικοί μηχανισμοί, δρα με βάση τις πληροφορίες και τα δεδομένα που του παρέχουμε, δηλαδή με τις σκέψεις, τις πεποιθήσεις και τις ερμηνείες μας. Εάν δίνουμε πληροφορίες που θεωρούν τον εαυτό μας ανάξιο, κατώτερο, ανίκανο, αδύναμο, αποτυχημένο κ.λ.π. (αρνητική εικόνα του εγώ) αυτά τα δεδομένα επεξεργάζονται, όπως κάθε άλλη πληροφορία προσφέροντας την “απάντηση” υπό μορφή της αντικειμενικής επιβεβαίωσης αυτής της αρνητικής εικόνας! Καθίσταται λοιπόν προφανές, ότι η αλλαγή της εικόνας του εγώ αποτελεί το μυστικό για ένα επιτυχές θετικό αποτέλεσμα. Σ’ αυτό το σημείο πρέπει να υπογραμμίσουμε, ότι δεν είναι σημαντικό να γίνει κανείς “επιτυχημένος”, γιατί αυτό υπονοεί συμβατικά εξωτερικά σύμβολα διάκρισης (status simbol), αλλά “να έχει επιτυχία”, που σημαίνει την επίτευξη ενός σκοπού σημαντικού για την προσωπική του ανάπτυξη και ολοκλήρωση. Στην προσπάθεια για επιτυχία έχουμε τη βοήθεια   των τεσσάρων βασικών  αρχών της ψυχοκυβερνητικής.

 Πρώτη αρχή της Ψυχοκυβερνητικής :

 Η εικόνα του εγώ δε μεταβάλλεται με τη δύναμη της θέλησης. Όταν η θέληση και η φαντασία βρίσκονται σε σύγκρουση, η φαντασία κερδίζει πάντα τη μάχη. Η προσπάθεια να αλλάξουμε μια κακιά συνήθεια δεν πετυχαίνει παρά να τη δυναμώσει! Οι απόψεις και οι πίστεις μας, καλές ή κακές, αληθινές ή ψεύτικες, δημιουργήθηκαν χωρίς καμιά προσπάθεια ή ένταση από μέρους μας και χωρίς να εξασκήσουμε τη δύναμη της θέλησης. Συνεπώς, πρέπει να ακολουθήσουμε την ίδια διαδικασία για να δημιουργήσουμε νέες γνωσίες, νέες συνήθειες, νέες εικόνες  σε κατάσταση χαλάρωσης.

Δεύτερη αρχή της Ψυχοκυβερνητικής: Η εικόνα του εγώ αλλάζει (προς το καλύτερο ή το χειρότερο), όχι τόσο από την απλή σκέψη ούτε από αδρανείς γνωσιακές πληροφορίες, αλλά από την εμπειρία. Τίποτε δεν οδηγεί καλύτερα στην επιτυχία όπως η ίδια η επιτυχία. Μαθαίνεις να δρας με επιτυχία μόνο δοκιμάζοντάς την και η ενθύμηση των περασμένων επιτυχιών δρα σαν εφόδιο γνώσεων, που μας δίνει εμπιστοσύνη στον εαυτό μας και πίστη στην δυνατότητα επίτευξης των νέων στόχων μας. Όταν κάνουμε νέες εμπειρίες εγκαθίστανται στον εγκέφαλό μας νέα κυκλώματα, νέα δρομολόγια πληροφοριών και ενεργών διασυνδέσεων με τα υπόλοιπα μέρη, μια γενική ανασυγκρότηση του συστήματος. Όταν αντίθετα συλλέγουμε απλά πληροφορίες, αυτές ταξινομούνται, αρχειοθετούνται και αποθηκεύονται όπως το λίπος στο σώμα μη διαδραματίζουσες ουσιαστικά ενεργό ρόλο στην οικονομία του υπάρχοντος συστήματος. Πώς μπορεί όμως ένα άτομο να αντλήσει δύναμη από προηγούμενες επιτυχίες εάν έχει συγκεντρώσει μόνο αποτυχίες; Η κατάσταση είναι παρόμοια με εκείνη ενός νέου που δεν μπορεί να βρεί δουλειά γιατί του λείπει η εμπειρία και δεν μπορεί να αποκτήσει πείρα γιατί δεν έχει δουλειά… Αυτό το δίλημμα βρίσκει λύση μέσω της επόμενης αρχής.

 Τρίτη αρχή της ψυχοκυβερνητικής :

Το νευρικό σύστημα δεν μπορεί να διακρίνει τη διαφορά μεταξύ μιας  βιωματικής εμπειρίας και μιας εμπειρίας εντόνου και λεπτομερούς οραματισμού στο παρόν! Αντιδρά σύμφωνα με αυτό που σκεπτόμαστε ή φανταζόμαστε ότι είναι αληθινό (προσομοίωση = simulation ). Εάν σε ένα υπνωτισμένο άτομο πούμε ότι βρίσκεται στο Βόρειο πόλο, τότε αυτό όχι μόνο θα τρέμει και θα του φαίνεται ότι κρυώνει, αλλά το σώμα του θα αντιδράσει σαν να υπέφερε από κρύο: ανατριχιάζει, παράγεται αγγειοσύσπαση στα άκρα και στην περιφέρεια του σώματος κ.λ.π. Κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί αν κάποιος φανταστεί έντονα ότι έχει ένα χέρι βυθισμένο σε παγωμένο νερό. Δρούμε και αισθανόμαστε, όχι σύμφωνα με την πραγματική άποψη των πραγμάτων , αλλά σύμφωνα με την εικόνα που ο νους μας έχει κατασκευάσει γι’ αυτά. Συνεπώς εάν οι ιδέες και οι εικόνες που μας αφορούν είναι παραμορφωμένες και μη ρεαλιστικές, τότε και οι δικές μας αντιδράσεις προς το περιβάλλον θα είναι ανάλογα εσφαλμένες.. H μέθοδος λοιπόν που ακολουθούμε συνίσταται στο να δημιουργούμε μια θετική νοητική  εικόνα, δια μέσου του οραματισμού και στο να προάγουμε νέα πρότυπα συμπεριφοράς δρώντας και κινούμενοι “σαν να” διαθέταμε ήδη αυτή την ικανότητα. Συχνά πιστεύουμε ότι η δημιουργική φαντασία είναι ένα ειδικό χάρισμα των ποιητών, των εφευρετών και των φιλοσόφων. Στην πραγματικότητα είναι μια κοινή ανθρώπινη ιδιότητα, που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε  σε απλά και καθημερινά ζητήματα.

Τέταρτη αρχή της ψυχοκυβερνητικής: Αναστολή κάθε κρίσης για 21 ημέρες minimum, ενώ εφαρμόζουμε τις διάφορες τεχνικές οραματισμού (είναι ο μέσος χρόνος που χρειάζεται ένας ασθενής για να συνηθίσει  το νέο πρόσωπο μετά από πλαστική επέμβαση ). Είναι αναγκαίο να έχουμε εμπιστοσύνη στη λειτουργία του δημιουργικού μηχανισμού και να μη τον αδρανοποιούμε ανησυχώντας υπερβολικά για το αποτέλεσμα ή προσπαθώντας να εκβιάσουμε την έκβαση με πολύ συνειδητές πράξεις. Πρέπει να τον αφήσουμε να λειτουργήσει αντί να τον “κάνουμε να λειτουργήσει”. Δεν πρέπει να φοβόμαστε να κάνουμε λάθος ή να αποτύχουμε προσωρινά. Κάθε βοηθητικός μηχανισμός επιτυγχάνει ένα στόχο προχωρώντας βάσει της δοκιμής -λάθους-διόρθωσης της πορείας. Όλοι οι αυτόματοι μηχανισμοί από τη φύση τους εμπεριέχουν μνήμες περασμένων σφαλμάτων, αποτυχιών, αρνητικές και επώδυνες εμπειρίες, που δεν εμποδίζουν, αλλά συμβάλλουν στη διαδικασία της μάθησης αρκεί να χρησιμοποιούνται σαν πληροφορίες των “αρνητικών αντιδράσεων” και να θεωρούνται αποκλίσεις από το θετικό στόχο που επιθυμούμε να προσεγγίσουμε. Εν τούτοις, από τη στιγμή που αναγνωρίζουμε ένα λάθος  και πραγματοποιούμε τη διόρθωση είναι εξ ίσου σημαντικό να ξεχνάμε θεληματικά το λάθος και να συγκρατούμε στη μνήμη την προσπάθεια που είχε θετικό αποτέλεσμα. Εάν επιμένουμε στο λάθος ή αισθανόμαστε ένοχοι, συνεχίζοντας να καταδικάζουμε (και να αυτοτιμωρούμε) τον εαυτό μας γι’ αυτό, τότε χωρίς να το καταλαβαίνουμε, το λάθος ή η αποτυχία γίνονται ο “σκοπός” που προγραμματίζουμε στη μνήμη μας. Ο πιο δυστυχής από τους θνητούς είναι αυτός που επιμένει να αναβιώνει το παρελθόν, επιστρέφοντας με τη φαντασία του, κρίνοντας συνεχώς τα λάθη που διέπραξε και συνεχίζοντας να καταδικάζει τον εαυτό του για τα περασμένα αμαρτήματα. Είμαστε θύματα του συνειδητού εαυτού και της σκέψης, όχι του ασυνειδήτου, γιατί είναι μέσα από τη σκέψη που βγάζουμε συμπεράσματα και επιλέγουμε “τις εικόνες-στόχους” επί των οποίων συγκεντρωνόμαστε. Τη στιγμή που αλλάζουμε τον τρόπο της σκέψης μας και σταματούμε να δίνουμε δύναμη στο παρελθόν, αυτό και τα λάθη του παύουν να έχουν εξουσία πάνω μας. Ο Bertrand Russel στο βιβλίο του “η κατάκτηση της ευτυχίας”, γράφει: «Όπως όλοι οι πουριτανοί, είχα τη συνήθεια να διαλογίζομαι πάνω στις τρέλες μου, πάνω στα αμαρτήματά μου και στις αποτυχίες μου. Θεωρούσα αναμφίβολα τον εαυτό μου ένα μίζερο δυστυχισμένο άτομο. Έμαθα σταδιακά να θεωρώ με περισσότερη αποστασιοποίηση τον εαυτό μου και τα ελαττώματά μου, συγκεντρώνοντας όλο και περισσότερο την προσοχή μου, σ’ αυτό που με περιστοίχιζε : τον κόσμο, τους διάφορους τομείς της ανθρώπινης γνώσης, τους ανθρώπους που αγαπούσα».
Παρόν και μέλλον εξαρτώνται από την ικανότητα να αποκτήσει κανείς καινούργιες δεξιότητες και ένα νέο τρόπο να ερμηνεύει και να αντιμετωπίζει τα προβλήματα. Δεν υπάρχει κανένα μέλλον, εάν συνεχίζεις να σκάβεις στο παρελθόν!

 Μπορούμε να αναφέρουμε άπειρα παραδείγματα εφαρμογών της ψυχοκυβερνητικής.  Σ’ ένα πείραμα που αφορούσε τη βελτίωση της απόδοσης στο μπάσκετ, μια ομάδα αθλητών που ασκήθηκε νοητικά, οραματιζόμενη να στέλνει με επιτυχία την μπάλα στο καλάθι, βελτίωσε την απόδοσή της σε παρόμοιο ή και μεγαλύτερο βαθμό σε σύγκριση με μια άλλη ομάδα, που ακολούθησε ένα παραδοσιακό τρόπο προπόνησης. Είναι γνωστό ότι οι μεγάλοι πρωταθλητές του σκάκι αφιερώνουν ένα σημαντικό χρόνο της προετοιμασίας τους κάνοντας νοητικές ασκήσεις με φανταστικό αντίπαλο. Ο Artur Schnabel ((April 17, 1882 – August 15, 1951), ο διάσημος Αυστριακός πιανίστας, πήρε μαθήματα πιάνου μόνο για επτά χρόνια. Μισούσε να ασκείται στην αληθινή ταστιέρα. Όταν του ζητήθηκε κάποτε να εξηγήσει γιατί αφιέρωνε τόσο λίγο χρόνο στην πρακτική του εξάσκηση απήντησε: «γιατί κάνω νοητική άσκηση». Ο Alex Morrison, ίσως ο διασημότερος δάσκαλος του golf, στηρίζει την επιτυχία της μεθόδου διδασκαλίας του (στο βιβλίο του “Better Golf without Practice”) στη ακριβή νοητική απεικόνιση της κίνησης πριν την εκτέλεσή της. Δίνει έτσι εντολή στη “μυική μνήμη” του επιτυχημένου κτυπήματος να καθοδηγήσει τις σωστές κινήσεις. Ο Conrad Hilton φανταζόταν να διευθύνει ένα ξενοδοχείο πολύ πριν αυτό συμβεί στην πραγματικότητα, ενώ από μικρός έπαιζε αυτό το  ρόλο. Ο Eduard Mc Goldrick χρησιμοποιεί ευρέως τον θετικό οραματισμό για να βοηθήσει αλκοολικούς να διασχίσουν τη γέφυρα από την παλαιά στην καινούργια ταυτότητα.  Δεν είναι σκόπιμο να χρονοτριβούμε επιζητώντας ασφαλείς θεωρητικές διαβεβαιώσεις. Μόνο η σωστή δοκιμή θα μας πείσει για την αποτελεσματικότητα των αρχών της ψυχοκυβερνητικής.  «Δράσε και θα έχεις τη δύναμη», έλεγε ο Emerson.

Λίγα λόγια  για τον τρόπο που η εικόνα του εαυτού επιδρά πάνω στην υγεία μας .
Είναι γνωστή η αρνητική επίδραση του στρες και της κακής ψυχολογίας πάνω στην υγεία μας,  τόσο σε ότι αφορά την προφύλαξη όσο και στην αντιμετώπιση και την πρόγνωση  διάφορων ασθενειών. Οι σκέψεις μας και τα συναισθήματα που τις συνοδεύουν μπορούν, να μεταβάλλουν την ευαλωτότητα   στις ασθένειες , μέσω ρυθμίσεων στη λειτουργία του νευροφυτικού και του ανοσοποιητικού συστήματος . Έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης μολυσματικών ασθενειών , όγκων, καρδιαγγειακών και μεταβολικών νοσημάτων κλπ.  Ο Χανς Σέλυ (Selye), στη δεκαετία του '70, διεύρυνε την έννοια του στρες , υποστηρίζοντας ότι αυτό  καθεαυτό δεν είναι παθολογικό, αλλά αποτελεί ένα φυσιολογικό μηχανισμό προσαρμογής, που επιστρατεύει ζωτικές ενέργειες για να αμυνθούμε από διαφορετικά και παρατεταμένα είδη στρεσογόνων ερεθισμάτων, όπως φυσικών (τραυματισμοί,), ψυχολογικών, κοινωνικών  και περιβαλλοντικών . Ο Σέλυ διέκρινε τρεις φάσεις στο «Γενικό Σύνδρομο προσαρμογής» του. Την αρχική  φάση του συναγερμού. Την φάση προσαρμογής που ενεργοποιείται εάν η ενόχληση είναι διαρκής και στην οποία παράγεται η μέγιστη νευροενδοκρινική προσπάθεια για την  αποκατάστασης της διαταραχθείσας ομοιοστατικής ισορροπίας . Τέλος, εάν αποτύχει η αποκατάσταση  επέρχεται η εξάντληση, δηλαδή η κατάρρευσης των αμυντικών συστημάτων και η εμφάνιση της ασθένειας. Αυτή είναι στην πραγματικότητα μια θεωρία προφανώς πολύ άκαμπτη και στερεότυπη , που στηρίζεται σε μια σειρά λεπτομερών παρατηρήσεων   που έγιναν σε πειραματόζωα και  δεν ταιριάζει πλήρως με την πραγματικότητα του υποκειμενικού κόσμου του ανθρώπου .
Αρκετές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι διαφορετικοί άνθρωποι που εκτίθενται στο ίδιο ερέθισμα , αντιδρούν επίσης πολύ διαφορετικά , τόσο από την άποψη της φυσιολογικής αντίδρασης , όσο και από εκείνη του  ψυχολογικού βιώματος .  Για τους γνωσιακούς ψυχολόγους , ανάμεσα στο δυνητικά στρεσογόνο ερέθισμα και την  νευροενδόκρινη απάντηση μεσολαβεί η υποκειμενική εκτίμηση της απειλής.  Έτσι , ο καθένας από εμάς , δεν είναι εκτεθειμένος  παθητικά σε οποιοδήποτε εξωτερικό ερέθισμα, αλλά συνεχώς φιλτράρει και ερμηνεύει τα πάντα που του συμβαίνουν.  Επομένως, ανάλογα με το είδος του νοήματος  που προσδίδουμε σε κάθε ερέθισμα , θα ενεργοποιηθεί ή δεν θα  ενεργοποιηθεί , μια στρεσογόνος αντίδραση ,διαφορετικού μεγέθους και διάρκειας , και θα βιωθούν διαφορετικοί συνδυασμοί των συναισθημάτων. Με λίγα λόγια , η αντίδραση στο στρες είναι μια ενεργητική διαδικασία , υποκειμενική , κάθε άλλο παρά αυτόματη και ποτέ πανομοιότυπη.  Από την ψυχολογική πλευρά υπάρχει πάντα μια ερμηνεία του ερεθίσματος που είναι απολύτως υποκειμενική.
Θα πρέπει επίσης να τονίσουμε  τη σημασία της λεγόμενης φάσης της αντιμετώπισης, αναπροσαρμογής (cope ,κώουπ, coping : αγγλικός όρος , προϋποθέτει την ενεργό και συστηματική αναδιάρθρωση των γνωστικών σχημάτων). Είναι αυτή που μας επιτρέπει , όταν είναι αποτελεσματική , να επανεξετάσουμε  το αγχωτικό γεγονός από μια άλλη σκοπιά . Βλέπουμε ότι , σε σύγκριση με τον ίδιο αγχωτικό γεγονός , π.χ. μια διάγνωση καρκίνου , άτομα παρόμοια από πολλές απόψεις , ( φύλο, ηλικία , κοινωνικο – οικογενειακή κατάσταση , τον τύπο και το στάδιο του όγκου ) , αντιδρούν με πολύ διαφορετικούς τρόπους : υπάρχουν εκείνοι που απελπίζονται, αυτοί που κλείνονται στον εαυτό τους, αυτοί που γίνονται υπερδραστήριοι, εκείνοι που αναδιοργανώσουν με σύνεση τη ζωή τους , αυτοί που γίνονται πικρόχολοι προς τους πάντες και τα πάντα , αυτοί που ασπάζονται μια θρησκεία, αυτοί που γίνονται μεγαλόψυχοι και ενεργοποιούνται στον εθελοντισμό κ.λπ. Το πως θα επεξεργαστούν οι άνθρωποι την εκάστοτε πρόκληση και πίεση εξαρτάται συνεπώς από την εικόνα που έχουν σχηματίσει για τον εαυτό τους . Αν αισθάνονται αρκετά δυνατοί να αντέξουν και να νικήσουν τις δυσκολίες ή αν αντίθετα υιοθετούν μια στάση αποτυχίας και μοιρολατρίας. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο παρεμβαίνει η γνωσιακή ψυχοθεραπεία . Βοηθάει το άτομο να δει τα γεγονότα από άλλη οπτική γωνία και να αλλάξει την τελική ερμηνεία που δίνει, να απαλλαγεί από την αρνητική αξιολόγηση των προσωπικών δυνάμεων και τις δυσμενείς προβλέψεις . Mε τον τρόπο αυτό απελευθερώνονται και κινητοποιούνται οι θεραπευτικές δυνάμεις του οργανισμού.  Πολλοί θα έχετε ακούσει για το φαινόμενο placebo,…ή της θετικής προσμονής. Είναι αξιοσημείωτο ότι στην διπλή τυφλή μέθοδο για την δοκιμασία της αποτελεσματικότητας ενός φαρμάκου το placebo έχει ένα θετικό αποτέλεσμα γύρω στο 40 με 45%! Τι θα γινόταν αν μαζί με την φαρμακευτική ουσία συνδυάζαμε τη δύναμη της αυθυποβολής; Υπάρχει όμως και το αντίθετό του, το φαινόμενο ή αποτέλεσμα nocebo και παράγεται από την αρνητική πρόβλεψη. Ο εγκέφαλος, όπως είδαμε,  δεν μπορεί υποσυνείδητα να διακρίνει ένα γεγονός από μια αυθυποβολή  και αντιδρά με τον ίδιο τρόπο ! Κάθε ιδέα που καταλαμβάνει  το νου, μετατρέπεται από το σώμα σε πραγματικότητα. Θυμηθείτε τη δύναμη ελέγχου πάνω στο σώμα που εξασκούν μερικοί γυμνασμένοι γιόγκις, ή τα θαυμαστά πράγματα που κάνουν οι άνθρωποι σε βαθιά ύπνωση, και τα φαινόμενα της υστερικής παράλυσης και της υστερικής τύφλωσης που σηματοδότησαν την αφετηρία της ψυχανάλυσης . Ο Emile Coué ( 1857 – July 2, 1926), Γάλλος ψυχοθεραπευτής εφηύρε συστηματοποιημένα την διαδικασία του placebo effect, με την ανάπτυξη της αισιόδοξης, θεραπευτικής αυθυποβολής του. Παρατήρησε ότι οι ασθενείς που τους χορηγούσε ένα φάρμακο (ήταν ο ίδιος φαρμακοποιός) και που εκθείαζε την αποτελεσματικότητά του, είχαν καλύτερη  πορεία από άλλους ασθενείς που λάμβαναν το ίδιο φάρμακο χωρίς εκθειασμό! Ο Coué στις αρχές του προηγούμενου αιώνα γιάτρεψε εκατοντάδες ασθενείς από διάφορες, ήπιες και βαριές ασθένειες με έναν συνδυασμό ύπνωσης, οραματισμού και επανάληψης θετικών  φράσεων. Το  μυστικό της επιτυχίας βρίσκεται στη συνειδητή αποδοχή της ιδέας (πίστη) από τον ασθενή. Η διαφορά της ψυχοθεραπείας από την αυθυποβολή είναι ότι η αλλαγή είναι πιο συνειδητή και σταθερή σε βάθος χρόνου, αφού αλλάζει τους  βασικούς προγραμματισμούς του ατόμου. Σε αντίθετη περίπτωση, αν οι αυθυποβολές συγκρούονται μα τις δομικές , πεποιθήσεις αυτό που ο Cοué, ονομάζει "self-conflict" (εσωτερική σύγκρουση), το αποτέλεσμα είναι πενιχρό έως αντίθετο από το προσδοκώμενο! Αλλάζοντας λοιπόν τις πεποιθήσεις που διαμορφώνουν την εικόνα του εαυτού σε θέματα υγείας μπορούμε να επιτύχουμε  εντυπωσιακά αποτελέσματα.

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

ΨΥΧΟΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΉ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ 
 

Διάλεξη του ψυχιάτρου-ψυχοθεραπευτή    Γιάννη Αυγουστάτου  στο Δημοτικό Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Περιστερίου. 

 (τηλ. 210-5716057, 210-5716069) 

με θέμα την "Ψυχοκυβερνητική "  :  

Πως η εικόνα του εαυτού επηρεάζει τη ζωή και την υγεία μας. 

 Τετάρτη 9 Απριλίου 2014  από τις 19.00- 21.00

 Ανδριανουπόλεως και Σκρα 62, Περιστέρι  

 Είσοδος ελεύθερη

 ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΘΕΤΙΚΗΣ ΕΝΑΡΓΕΙΑΣ

 https://www.facebook.com/events/749090545110387/

Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΙΔΙ

ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΙΔΙ

Α) Εισαγωγή, ορισμός

Συνήθως ονομάζουμε «εσωτερικό παιδί» ένα μέρος της προσωπικότητάς μας που παραμένει παιδί , με τα καλά και τα αδύναμα χαρακτηριστικά . 
Θα πρέπει εξ αρχής να κάνουμε μια ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στο  

1) Ανεύθυνο και αδύναμο εσωτερικό παιδί (με τις ιδιοτροπίες , τους φόβους και την ευαλωτότητα).  Αυτό το ψυχικό τμήμα  θα πρέπει να ωριμάσει και να ελεγχθεί.

2) Το  τραυματισμένο εσωτερικό παιδί, που  πρέπει να θεραπευτεί και να ενσωματωθεί στον ενήλικο ψυχισμό. Σήμερα σχεδόν μονοπωλεί την προσοχή και γίνονται πολλά σχετικά σεμινάρια.
και το τέλος,

3)  Το μαγικό εσωτερικό παιδί , με τον αυθορμητισμό, τον ενθουσιασμό, την εφευρετική φαντασία, το παιχνίδι , τον θαυμασμό, την απλότητα,  τη συγκέντρωση στο παρόν και την επαφή με την φύση και την πνευματική διάσταση. Αυτό  μπορεί να μας διδάξει πώς να είμαστε χαρούμενοι και δημιουργικοί.

Ο Γιούνγκ υπήρξε ο πρώτος σύγχρονος  που μίλησε γι’ αυτό το τελευταίο, το 1912, χρησιμοποιώντας τον λατινικό όρο «Puer aeternus” (Αιώνιο παιδί, αγόρι).  Όταν το υποκείμενο είναι θηλυκού γένους μιλάμε αντίστοιχα για «puella aeterna» (αιώνια κόρη). Στη συνέχεια πολλοί άλλοι ψυχολόγοι χρησιμοποίησαν αυτή την έννοια και αρκετοί την ταύτισαν με τον αληθινό μας Εαυτό.  Ιστορικά το Puer Aeternus, προέρχεται από τις «Μεταμορφώσεις»  , ένα επικό έργο του Ρωμαίου ποιητή Οβίδιου (43 π.Χ. - 17 μ.Χ.) που ασχολείται με την ελληνική και ρωμαϊκή μυθολογία. Στο ποίημα αυτό, ο Οβίδιος  προσφωνεί  το παιδί-θεό  Ίακχο ως puer Aeternus και τον επαινεί για το ρόλο του στα Ελευσίνια μυστήρια . Ο δαδούχος   Ίακχος ονομαζόταν «Εωσφόρος»  της νυχτερινής ιεροτελεστίας, ταυτιζόμενος με τον Σείριο, ή Sothis, στα Αιγυπτιακά , το λαμπερότερο αστέρι . Ο Ίακχος αργότερα ταυτίστηκε με τους θεούς Διόνυσο  (μια μορφή ) και Έρωτα . Είναι ένας θεός της βλάστησης και της ανάστασης, ο θεός της θείας νεότητας, όπως ο Σουμέριος θεός Ταμούζ , ο Φρυγικός  Άττις (σύζυγος της Κυβέλης) και ο  Άδωνις . (Ο Δίας επενέβη στη  θεϊκή «διαμάχη» που προέκυψε μεταξύ της θεάς του Έρωτα της Αφροδίτης και της θεάς του Θανάτου, της Περσεφόνης,  και ρύθμισε τη δίκαιη  μοιρασιά του.) Η εικόνα ενός νεαρού θεού που σκοτώνεται και ανασταίνεται εμφανίζεται επίσης στην αιγυπτιακή μυθολογία, με την περιπέτεια  του Όσιρη .
Το συμπληρωματικό αρχέτυπο του Αιώνιου Παιδιού είναι ο «Senex» (o γέρος στα λατινικά), ο γερο-σοφός  και συνδέεται με τον Κρόνο.

-ΠΩΣ ΚΑΝΕΙ ΑΙΣΘΗΤΗ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΙΔΙ 

Το εσωτερικό παιδί παρά την συστηματική απώθηση που επιχειρείται από τις κοινωνίες  κατορθώνει να επιβιώνει μέσα στους μύθους και τα παραμύθια των λαών καθώς και στα όνειρα των ανθρώπων όλων των εποχών. Ας θυμηθούμε τον Δαχτυλάκη , την Σταχτοπούτα, τους Χανς και Γκρέτελ και τόσα άλλα. Όλα αυτά τα παραμύθια μιλάνε για κακοποιημένα παιδιά, αλλά και για την τελική λύτρωση και δικαίωση.

ΟΝΕΙΡΑ 

Το «Αιώνιο παιδί» ή ο εκλαϊκευμένος όρος «εσωτερικό παιδί», που οι περισσότεροι χρησιμοποιούν σήμερα,   εμφανίζεται πολύ συχνά στα όνειρα. Η γνωριμία με το εσωτερικό μας παιδί, μέσω των ονείρων , μπορεί να μας διαφυλάσσει πολλές εκπλήξεις. Ο εντοπισμός της παρουσίας του, η ανάλυση των χαρακτηριστικών του, η αναγνώριση της μεγάλης του δύναμης και η σύνδεση με την ενέργειά του, διευρύνει τη συνειδητότητα και την ποιότητα ζωής του  ατόμου.
Ο ρόλος του εσωτερικού παιδιού στα ψυχικά μας δρώμενα, είναι πολύ σημαντικός.  Ο παραγκωνισμός του μπορεί να  εξηγήσει την ξαφνική ανησυχία που μας καταλαμβάνει, ή τη μελαγχολία, το κενό  και την έλλειψη ενθουσιασμού στη ζωή μας ή ακόμη και τον φόβο της εγκατάλειψης.

Το εσωτερικό μας παιδί, ακόμα κι αν δεν αναγνωρίζουμε την ύπαρξή του, κάνει αισθητή την παρουσία του, με χίλιους δυο τρόπους : με ψυχολογικές μεταπτώσεις, με ψυχοσωματικές ενοχλήσεις και μέσα από τα όνειρα. 

 Θα σας αναφέρω μερικά χαρακτηριστικά όνειρα :

- Μια ασθενής , μετά από μια δύσκολη περίοδο, ονειρεύτηκε έναν σεβάσμιο ηλικιωμένο άντρα με μακριά  άσπρη γενειάδα που της είπε: «Πρέπει να ελευθερώσεις το παιδί που κλαίει μέσα σου».

Μέχρι τότε η ασθενής δεν είχε διαβάσει ή ακούσει τίποτα σχετικό με το εσωτερικό παιδί.

- Μια γνωστή, ονειρεύτηκε ότι βρέθηκε με το αυτοκίνητό της σε μια απότομη πλαγιά . Στο εσωτερικό ενός αγνώστου σπιτιού βρήκε μια κούνια. Μέσα στην κούνια είδε ένα χαμογελαστό παιδάκι , με χρυσές μπούκλες, το οποίο κρατούσε ένα φωτεινό αυγό. Η θέα του παιδιού τη γέμισε με μεγάλη χαρά και αισιοδοξία.

- Ο Χριστόφορος , (το όνομα είναι φυσικά εικονικό)  παντρεμένος χωρίς παιδιά, ονειρεύτηκε ότι είχε ένα παιδί ενός χρόνου, που ήδη μίλαγε. Το πήρε αγκαλιά και ενώ το άκουγε , αισθάνεται το βάρος του να μεγαλώνει όλο και περισσότερο, σε σημείο να αναγκαστεί να το ακουμπήσει κάτω. Στο τέλος της διήγησής του με ρώτησε : Γιατί αυτό το παιδί μου έμοιαζε τόσο και γιατί ήταν τόσο βαρύ;

- Η Γεωργία , ελεύθερη, ονειρεύτηκε να κυοφορεί ένα κοριτσάκι και να αισθάνεται προς αυτό μια πολύ δυνατή αγάπη. Και συμπλήρωσε : “Μου κάνει τεράστια εντύπωση πόση αγάπη αισθανόμουν για αυτό το πλάσμα , χωρίς να το έχω ακόμα δει». Ένιωθα ευτυχισμένη.

Και για τελευταίο ένα όνειρο που θεωρώ σημαντικό γιατί δείχνει την αλλαγή που μπορεί να γίνει στην ονειρική κατάσταση, η οποία μπορεί να μεταφερθεί στην πραγματικότητα του ονειρευτή:

- Η Ιωάννα ονειρεύτηκε να πηγαίνει σε μια άγνωστη περιοχή της πόλης, όπου ζούσαν  φτωχά και παραβατικά παιδιά. Τα παιδιά φαίνονταν να έχουν εχθρικές διαθέσεις και αυτή αρχικά ήταν φοβισμένη, αλλά μετά πλησίασε  ένα από αυτά, βρώμικο και σκουρόδερμο και το πήρε  στην αγκαλιά, παρά την αντίστασή του. Το αγκάλιασε  τρυφερά και το χάϊδευε και όταν το ξανάφησε κάτω , το παιδάκι ηρέμισε.  Κάνει το ίδιο και με άλλα παιδιά  και όλα , μετά τα  χαϊδέματα , μεταμορφώθηκαν σε γλυκά παιδιά, ευγενικά και στοργικά.

* Αν το εσωτερικό παιδί παραμελήθηκε ή πληγώθηκε, δυσκολεύεται να εμφανιστεί ή παρουσιάζεται θυμωμένο, επιθετικό ή με δυσάρεστη όψη ή ακόμα και νεκρό .  Στο όνειρο της Ιωάννας το παιδί είναι σκουρόχρωμο και βρώμικο, δηλαδή απωθητικό και «διαφορετικό». Στο όνειρο ξεπερνάει τον αρχικό φόβο και το παίρνει στην αγκαλιά και έτσι γίνεται η μεταμόρφωση. Το εσωτερικό παιδί με την αποδοχή και την αγάπη ενσωματώνεται στον ψυχισμό.
Το ίδιο συμβαίνει με όλες τις υποπροσωπικότητες που απορρίπτουμε και θάβουμε στα βάθη του ασυνειδήτου. Όταν αρχίζουμε να τις αποδεχόμαστε και όχι να τις φοβόμαστε εξ αιτίας του συναισθηματικού φορτίου και του πόνου που κουβαλούν, «ξεφουσκώνουν», χάνουν δηλαδή τα φοβιστικά και δαιμονικά χαρακτηριστικά τους.

Δυστυχώς τα πληγωμένα, κακοποιημένα, εγκαταλειμμένα ή ακόμη και ημιθανή εσωτερικά παιδιά είναι πολύ συχνό φαινόμενο, με καταστροφικές συνέπειες για την ισορροπία πολλών ανθρώπων.  

- ΠΩΣ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΊ ΑΜΥΝΑΣ ΣΚΕΠΑΣΑΝ ΚΑΙ ΑΠΟΞΕΝΩΣΑΝ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΑΙΔΙ

Γιατί πρέπει να χρησιμοποιήσει την ονειρική οδό ή ακόμα χειρότερα τα ψυχοσωματικά συμπτώματα, για να κάνει αισθητή την παρουσία του το εσωτερικό παιδί;
Διότι  γύρω από αυτό το ψυχικό όργανο, κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής μας , αναπτύχθηκε ένα ολόκληρο αμυντικό σύστημα, οι προσωπικότητές μας, δηλαδή οι μάσκες μας, οι θωρακίσεις μας… Είναι κατανοητό ότι μεγαλώνοντας σε ένα κόσμο που δεν είναι αγγελικά πλασμένος, έχουμε ανάγκη από συστήματα προστασίας, αλλά το αμυντικό μας σύστημα συχνά καταλήγει να φυλακίζει ερμητικά αυτή την ευαίσθητη πλευρά μας και να την κάνει απροσπέλαστη.
Το τίμημα για να γίνουμε αποδεκτοί στον κόσμο των «μεγάλων» είναι ακριβό : να χάσουμε την επαφή με το εσωτερικό μας παιδί.

Όλοι έχουμε υπάρξει μικροί και ανυπεράσπιστοι, όλοι έχουμε δεχτεί προσβολές και άδικες επιθέσεις, όλοι φοβηθήκαμε να εναντιωθούμε  μήπως χάσουμε την ασφάλεια, την αποδοχή και την αγάπη των γονιών μας.  

Το παιδί για να επιβιώσει χρειάζεται την αποδοχή των γονιών του και για το σκοπό αυτό θυσιάζει μεγάλο μέρος του αυθορμητισμού και της αυθεντικότητάς του στο βωμό των κοινωνικών αξιών. Σιγά σιγά κρύβεται παντελώς πίσω από μάσκες ευπαρουρουσίαστες, αλλά μη αυθεντικές. Αυτή η φυγόκεντρη πορεία μπορεί να συνεχιστεί για πολλά χρόνια , ίσως και για όλη τη ζωή… Ζούμε τη ζωή που οι άλλοι επέλεξαν πριν από μας, για μας.. Ακόμη κι αν καταφέρουμε να έχουμε εξωτερική επιτυχία αυτό δεν μας χαρίζει εσωτερική χαρά και πληρότητα. Κάποια στιγμή η αυτόματη, ετεροκατευθυνόμενη  πορεία διακόπτεται απότομα από μηχανική βλάβη της αμαξοστοιχίας και τότε έχουμε την μεγάλη ευκαιρία να κάνουμε ένα απολογισμό και να αλλάξουμε, έστω και καθυστερημένα κατεύθυνση… Μερικοί δεν αντέχουν τις ριζικές αλλαγές και θεωρούν λιγότερο οδυνηρή την ταυτότητα του αρρώστου.

Το πληγωμένο Εσωτερικό Παιδί

Σε όλους μας υπάρχει ένα ψυχικό μέρος στο οποίο  αποθηκεύονται εμπειρίες που σχετίζονται με τον φόβο, την απόρριψη, την ανικανότητα, την απουσία, την έλλειψη, την ταπείνωση, την απογοήτευση, την κακοποίηση και την ματαίωση. Οι γονείς που μεταβιβάζουν μέσα από την συμπεριφορά τους  συναισθήματα αυτού του είδους στο παιδί τους, έχουν με τη σειρά τους υποστεί  τα  ίδια  ψυχικά τραύματα. 
Επαναλαμβάνουν  ψυχαναγκαστικά παρόμοιες συμπεριφορές με αυτές που έζησαν στη σχέση με τους δικούς τους γονείς. Συνήθως δεν έχουν επίγνωση γι αυτό το γεγονός, ούτε για τις συνέπειες που προκαλούν στα παιδιά τους. Δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν τον παιδικό κόσμο, γιατί αυτό που βίωσαν σκέφτηκαν και έζησαν έχει θαφτεί στη μνήμη τους.

Συγκεκριμένα οικογενειακά μοντέλα συμπεριφοράς συνεχίζουν να μεταβιβάζονται από γενιά σε γενιά μέσω της ενδοβολής  και δεν επαρκεί να υπάρχουν «αρκετά καλοί γονείς»  ή ένα καλό κοινωνικό περιβάλλον  για να εμποδίσει την αναπαραγωγή των τραυματικών εμπειριών που μας εξορίζουν από τον παιδικό παράδεισο και στιγματίζουν την πορεία της ζωής μας.
Είναι αυτά που μας τραυμάτισαν και μας τρομοκράτησαν, αυτά που για μας έγιναν εμπειρίες κλειδιά , που αφήνουν τα σημάδια τους και οδηγούν το εσωτερικό παιδί να υιοθετήσει ρόλους και συμπεριφορές επιβίωσης. Τα παιδιά  αναπτύσσουν στρατηγικές προσαρμογής (θέατρα ελέγχου) σύμφωνα με τις συνθήκες στις οποίες ζουν. Αυτό ισχύει τόσο για τις θετικές όσο και τις αρνητικές καταστάσεις που αντιμετωπίζουν. Αν στην παιδική ηλικία αυτές οι στρατηγικές συμπεριφορές υπήρξαν λίγο πολύ αποδοτικές, η αυτούσια διαιώνισή τους στην ενήλικη ζωή είναι δυσλειτουργική.

Ειδικά σε καταστάσεις που ξυπνούν λανθάνουσες συνειδητές ή συχνότερα ασυνείδητες μνήμες τραυματικής προσβολής (προγεννητικές, νηπιακές και παιδικές , Stanislav Grof : Condex=Συστήματα Συμπυκνωμένης Εμπειρίας = συγκινησιακά φορτισμένες μνήμες διαφόρων περιόδων της ζωής μας οι οποίες μοιάζουν μεταξύ τους ως προς την ποιότητα της συγκίνησης ή τη σωματική αίσθηση. Το ασυνείδητο ενός ατόμου μπορεί να περιέχει αρκετούς σχηματισμούς Condex. Για παράδειγμα ένα μπορεί να περιέχει όλες τις μείζονες αναμνήσεις ταπείνωσης, υποβιβασμού και εμπειριών ντροπής οι οποίες έχουν βλάψει την αυτοεκτίμησή μας. Σε ένα  άλλο σύστημα κοινός παρανομαστής μπορεί να είναι η αγωνία που βιώθηκε σε διάφορες συγκλονιστικές και τρομακτικές καταστάσεις ή τα συναισθήματα κλειστοφοβίας και ασφυξίας που προκλήθηκαν υπό συνθήκες καταπίεσης και περιορισμού ) , απελευθερώνονται ισχυρά συναισθήματα και ενεργοποιούνται αυτόματα παιδικοί μηχανισμοί άμυνας, που ξενίζουν και το ίδιο το άτομο.  Το πληγωμένο εσωτερικό παιδί όταν απωθείται δεν ακολουθεί τη συνολική ψυχική ανάπτυξη του ατόμου, αλλά μένει καθηλωμένο στην ηλικία του τραύματος. Σε αντίθεση με το ελεύθερο εσωτερικό παιδί, που διατηρεί το πρωταρχικό δημιουργικό του δυναμικό και ταυτόχρονα προετοιμάζεται μέρα με την ημέρα να ενηλικιωθεί, η προσοχή και η ενέργεια του πληγωμένου εσωτερικού παιδιού, περιστρέφεται μονότονα γύρω από τις ίδιες τραυματικές εμπειρίες. Σαν υπνωτισμένο σε κάθε κατάλληλο ερέθισμα αναβιώνει ξανά και ξανά το παλαιό δράμα, αλλάζοντας μόνο τα πρόσωπα,  προσπαθώντας ανεπιτυχώς να το επεξεργαστεί και να το επιλύσει. Η αποτυχία του προέρχεται από την απόσχισή του από την ενήλικη πλευρά της προσωπικότητας. Έτσι το άτομο δεν μπορεί να κατανοήσει τις ανώριμες αντιδράσεις του (συνήθως έντονες συγκινήσεις με σωματικό συναγερμό) που τις ερμηνεύει ως παθολογικές ή εξωγενείς επιθέσεις …
Σ’ αυτή την κατάσταση του πανικού ο ενήλικος αντιμετωπίζει εχθρικά και ενοχικά  την φαινομενικά ακατανόητη συμπεριφορά του εσωτερικού παιδιού, που πιστεύει ότι με το κλάμα και τις φωνές του θα τραβήξει την προσοχή. Το Παιδί δεν διαμαρτύρεται μόνο για τα χρόνια της φυλάκισής του, αλλά και για την ολοσχερή παραμέληση και αποκλεισμό έκφρασης από τον ενήλικο συγκάτοικό του… Αν μπορούσαμε να κατανοήσουμε ότι τα συμπτώματα, όσο εντυπωσιακά και φοβιστικά και αν μας φαίνονται,  είναι απλά ένας  συναγερμός κινδύνου που στοχεύει να μας προειδοποιήσει ότι έχουμε χάσει το δρόμο μας,  τότε ασφαλώς θα τα αντιμετωπίζαμε πολύ διαφορετικά. Ο δρόμος προς την εσωτερική απελευθέρωση , περνάει συνεπώς , αναπόδραστα μέσα από την αναγνώριση και αποκατάσταση του πληγωμένου εσωτερικού παιδιού.
Δεν οδηγεί πουθενά η ασυνείδητη επανάληψη του ίδιου έργου με διαφορετικούς πρωταγωνιστές. Το ψυχόδραμα θεραπεύει μόνο όταν βιώνεται συνειδητά από τον ενήλικα και γίνονται οι απαραίτητες αλλαγές στο παρόν. Η αρωγή ενός έμπειρου ψυχοθεραπευτή είναι απαραίτητη σ’αυτή την πορεία αποκατάστασης και ίασης. Τα πρόσωπα που συναντάμε στη ζωή μας αδυνατούν να σηκώσουν το βάρος, ενός παρελθόντος που δεν τους ανήκει… Το πιο πιθανό είναι να κουραστούν και να απομακρυνθούν. Η επούλωση των πληγών του παρελθόντος γίνεται με την αναγνώριση-αποδοχή,  τον συναισθηματικό καθαρισμό, την αναπλαισίωση  και την τελική συγχώρεση.  Η πρόωρη και βεβιασμένη προσπάθεια κάλυψης του τραύματος οδηγεί σε χρόνιες περιπέτειες.  Είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα να καταφέρουμε να ξαναδιαβάσουμε και να ερμηνεύσουμε τις παρελθούσες εμπειρίες με νέο , ώριμο τρόπο, να τις δούμε κάτω από διαφορετικό πρίσμα και να ανακαλύψουμε άλλες οπτικές γωνίες. 

Η εγκαθίδρυση της επικοινωνίας με το πληγωμένο εσωτερικό παιδί

Ενήλικας και Παιδί πρέπει να δημιουργήσουν μια αληθινή σχέση, να μάθουν να επικοινωνούν  με αγάπη, αμοιβαία εμπιστοσύνη  και ειλικρίνεια. Σε ασθενείς μου συμβουλεύω να πάρουν μια κούκλα αγκαλιά, και να της μιλούν από καρδιάς, σαν να μιλούσαν στο εσωτερικό τους παιδί. Μπορεί να φαίνεται αστείο αλλά λειτουργεί. Για τις γυναίκες αυτό είναι πιο εύκολο. Για κάποιους άλλους μπορεί να είναι πιο λειτουργικό να κοιταχτούν στον καθρέφτη. Να εστιαστούν στο βάθος των ματιών τους και μέσα από αυτά τα παράθυρα της ψυχής να επικοινωνήσουν μαζί του. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό στο Παιδί πως ό, τι κι αν συμβεί, ο ενήλικος δεν θα το εγκαταλείψει, ούτε θα το απαρνηθεί. Θα είναι πάντα δίπλα του, έτοιμος να το προστατέψει από κάθε κίνδυνο. Αυτή η δήλωση προστασίας αποκαθιστά τις σχέσεις με το εσωτερικό Παιδί και βελτιώνει την αμοιβαία εμπιστοσύνη. Τώρα ο ενήλικος δεν θα πανικοβάλλεται από την αδυναμία και το κλάμα του Παιδιού και δεν θα κατηγορεί τον εαυτό του για απαράδεκτη συμπεριφορά, που δεν συνάδει με την «ώριμη» προσωπικότητά του. Δεν θα τρομοκρατεί τον εαυτό του με φανταστικά σενάρια μόνιμης ψυχικής αναπηρίας…
Τώρα το παιδί δεν θα χρειάζεται να τραβάει την προσοχή με τις ψυχοσωματικές αντιδράσεις του, αλλά θα μπορεί να γελάει χαρούμενο και να διασκεδάζει τον ενήλικα με τα παιχνίδια του, τις πρωτότυπες εμπνεύσεις του  και να τον αναζωογονεί με την αστείρευτη ενέργειά του.

Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να του ζητήσουμε συγνώμη : να μας συγχωρέσει γιατί το αγνοήσαμε ή το κακομεταχειριστήκαμε  για τόσο καιρό . Ας το διαβεβαιώσουμε ότι θέλουμε να επανορθώσουμε , να επανακτήσουμε τον χαμένο χρόνο και ας του ζητήσουμε να μας δείξει τον τρόπο που θα μπορούσαμε να το κάνουμε ευτυχισμένο..... Ας το ρωτήσουμε τι το φοβίζει στη συμπεριφορά μας και πως μπορούμε να το αποφύγουμε ....

Ας δοκιμάσουμε αυτή τη στιγμή να κοιτάξουμε μέσα μας  και να του πούμε νοερά ότι το αγαπάμε πραγματικά, ότι θέλουμε να το φροντίζουμε ....... Ας μην είναι μια απλή σκέψη αλλά ας συνοδεύεται από την δέσμευση της καρδιάς......... Εάν δεν το έχουμε κάνει  για πολλά χρόνια, μπορεί να χρειαστεί κάποιος χρόνος για να μας απαντήσει, αλλά ασφαλώς αν συνεχίσουμε ακούραστοι την πρόσκληση σε επικοινωνία, το Παιδί κάποια στιγμή θα ανταποκριθεί, θα μας πλησιάσει και θα μας μιλήσει.....  
Εξυπακούεται ότι για να έχουμε αποτέλεσμα θα πρέπει να προηγηθεί το ξεπάγωμα των αρνητικών συναισθημάτων που έχουμε απωθήσει στο υποσυνείδητο. Δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από το βαρύ φορτίο του παραμελημένου και συχνά κακοποιημένου παιδιού, αν πρώτα δεν αφήσουμε τα συναισθήματά του, (μας) να μαλακώσουν και να ξεχυθούν στην επιφάνεια. Ο παγωμένος πόνος  , ο ανέκφραστος φόβος και η θαμμένη απόρριψη του Παιδιού , στον ενήλικα γίνονται φοβίες, κρίσεις πανικού , κατάθλιψη και ψυχοσωματικές ενοχλήσεις. Αφού στεγνώσει η ψυχή από το κλάμα και καθαριστεί από τον πόνο, τότε έρχεται η ευλογημένη στιγμή της συγνώμης, της επανασύνδεσης  και της γαλήνης.

Λίγα λόγια για το ανεύθυνο και ιδιότροπο εσωτερικό παιδί

Η αγαπημένη μαθήτρια του Γιουνγκ,  M.L. Von Frantz, στο βιβλίο της  “Il Puer aeternus” εξετάζει ακριβώς αυτή την όψη της σκιάς, που μπορεί να κρύβει το παιδικό αρχέτυπο. Πραγματικά, από μια άποψη το παιδί συμβολίζει την αναγέννηση της ζωής, τον αυθορμητισμό και ένα άνοιγμα στο μέλλον, από  την άλλη, την αρνητική,  εκφράζει και μια καταστρεπτική διάσταση ,που πρέπει να εγκαταλειφθεί για να  μπορέσει να ωριμάσει : αυτό το τμήμα της παιδικότητας παίρνει τη μορφή παλιμπαιδισμού και κάνει τον ενήλικα να παραμένει εξαρτημένος, οκνηρός, ανεύθυνος, να δραπετεύει από τα προβλήματα και τις ευθύνες της ζωής.   Είναι σαν το εσωτερικό παιδί να συνεχίζει να κάνει καπρίτσια και να απαιτεί συνεχώς :  «Θέλω αυτό, το θέλω τώρα με κάθε κόστος και οι άλλοι μου το οφείλουν». Στο παιδί  λέγεται  « μικρός τύραννος» .
Ένα ενήλικο άτομο που εκφράζει έντονα τις χαριτωμένες, αλλά αδύναμες πλευρές του εσωτερικού παιδιού, μπορεί να φαίνεται ευχάριστο, χαρούμενο και συμπαθητικό, με μεγάλη επικοινωνιακή ικανότητα, αλλά μπορεί να είναι τελείως ανίκανο να πάρει αποφάσεις, να αναλάβει ευθύνες, να αναβάλλει την ικανοποίησή του, να δεσμευτεί, να προγραμματίσει και να είναι συνεπές. Είναι ένα αξιαγάπητο άτομο αλλά έχει πάντα ανάγκη να στηρίζεται στους άλλους και αδυνατεί να φροντίσει τον εαυτό του και να τα καταφέρει μόνο του. Όταν ο Ιησούς λέει ότι για να μπούμε στη βασιλεία των ουρανών θα πρέπει να γίνουμε σαν τα παιδιά, δεν εννοεί να ασπασθούμε τον παλιμπαιδισμό! Η προσπάθεια παλινδρόμησης ή καθήλωσης στην παιδικότητα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία. Αυτά τα άτομα μιμούνται μόνο τις αδύναμες και γραφικές πλευρές της παιδικότητας με κωμικοτραγικές συνέπειες , αφού τους οδηγεί να ζουν εξαρτημένα και ανεύθυνα, δραπετεύοντας από τα προβλήματα και τις προκλήσεις της ζωής. 
O Πήτερ Παν αντιπροσωπεύει τον μαγικό κόσμο της παιδικής ηλικίας. Συνήθως συνδέεται με τις δυσκολίες της ενηλικίωσης, εξ ου και το περίφημο ομώνυμο σύνδρομο, που καθιέρωσε το 1983, ο ψυχολόγος Dan Kiley. Σύμφωνα με τον ορισμό του, το σύνδρομο αναφέρεται σε ενήλικους που, όπως και ο Πήτερ Παν, αρνούνται να μεγαλώσουν και επιλέγουν να ζήσουν χωρίς ευθύνες, μακριά από τον κόσμο των ενηλίκων, σε μια ατελείωτη περιπέτεια, στο δικό τους κόσμο, τη «Χώρα του Ποτέ»... Το σύνδρομο αυτό, δεν αναγνωρίζεται επισήμως από την επιστήμη της ψυχολογίας ως ψυχική διαταραχή. Παρόλα αυτά, η αποδοχή του ήρθε μέσω μιας σιωπηλής παραδοχής, ακόμα και στους κύκλους των ειδικών.

Για το τέλος άφησα το πιο γλυκό κομμάτι του εσωτερικού παιδιού, το «μαγικό παιδί»

Είναι το « μαγικό παιδί», όπως υποστηρίζουν μερικοί,  ο πραγματικός και αυθεντικός μας Εαυτός;
Θα λέγαμε ότι είναι μια αθώα πρόγευση του Παραδείσου. Τα παιδιά ζουν για λίγο και ασυνείδητα αυτή την μαγική περίοδο χάριτος, την οποία καλούνται σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό να εγκαταλείψουν  για να ενσωματωθούν στον «πραγματικό» κόσμο των μεγάλων. Μερικές φορές αυτή η μετάβαση γίνεται ομαλά και αρκετά στοιχεία της παιδικής ευλογίας μπορούν να διασωθούν και να ενταχθούν αρμονικά στην ενήλικη προσωπικότητα. Άλλες πάλι η προσγείωση είναι ανώμαλη και τραυματική …. Μεγαλώνοντας, όσοι διαθέτουν μια μεγάλη νοσταλγία για την διάσταση της αρμονίας που δοκίμασαν μικροί, μπορούν να προσπαθήσουν να την ξανακερδίσουν αλλά   σε μια πιο ώριμη και συνειδητή μορφή. Το ζητούμενο είναι μεγαλώνοντας να μη χάσουμε ή να ξανακερδίσουμε την αίσθηση της ολότητας, του θαυμασμού, του παιχνιδιού, του ενθουσιασμού, της απλότητας, της δημιουργικότητας και  του αυθορμητισμού…. Πως μπορούμε να βγούμε από τη χώρα της παιδικής φαντασίας διατηρώντας ακέραιες τις καλύτερες παιδικές ποιότητες;

Πρέπει να γνωρίσουμε το εσωτερικό μας παιδί σε όλες τις όψεις του, τόσο τις φωτεινές , όσο και τις σκοτεινές. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος  : πρέπει να αποκαλύψουμε , να αναγνωρίσουμε και να αποδεχτούμε αυτό το σημαντικό κομμάτι μας, να το βοηθήσουμε να ανθίσει για να απορροφήσουμε τις θετικές ποιότητές του.

Είναι απαραίτητο να παραμείνουμε κατά κάποιο τρόπο «παιδί

», ακόμα και στην ενηλικίωση. Είναι απαραίτητο να επανακτήσουμε τον αυθορμητισμό, τη δημιουργικότητα, την φαντασία για να εξισορροπήσουμε ένα κόσμο ενηλίκων , συχνά φτωχό νοήματος και γκρίζο, που ξέχασε να απολαμβάνει το Εδώ και τώρα, που ντρέπεται να εκφράζει τα συναισθήματα  και να ζητάει.

Το «να γίνουμε σαν τα παιδιά» σημαίνει να θρέφουμε το εσωτερικό μας παιδί, να ξαναβρούμε το αθώο μαγεμένο βλέμμα, αλλά αυτή τη  φορά σε συνδυασμό με συνειδητή ωριμότητα…  Η αποκάλυψη του Θείου παιδιού μέσα μας,  είναι μια αλχημική μεταμόρφωση, μια αναγέννηση.  Η πρώτη, η φυσική γέννηση, είναι απλά η εμφάνιση ενός σπερματικού δυναμικού, μιας ευκαιρίας ανάπτυξης. Η δεύτερη γέννηση, η ψυχοπνευματική, είναι η πραγμάτωση αυτού του δυναμικού, η μεταμόρφωση της δυνατότητας σε πραγματικότητα. Μόνο η δεύτερη γέννηση δίνει πραγματικό νόημα στην πρώτη. Τότε, το θείο παιδί ενώνεται με το αρχέτυπο του σοφού που προαναφέραμε.  Στις διηγήσεις όλων των εποχών μιλάνε για το ταξίδι που   ο πρωταγωνιστής ξεκινάει κάποια στιγμή της ζωής του, εγκαταλείποντας τη φτωχή και ανούσια πραγματικότητα που ζούσε. Αφήνει πίσω του μια φυλακή που δεν του ταιριάζει σε αναζήτηση ενός κρυμμένου θησαυρού, ενός άγνωστου βασιλείου, μιας πριγκίπισσας να σώσει από τα νύχια του δράκου, μιας ηρωικής αποστολής….  Είναι η στιγμή που αποφασίζει ότι δεν θέλει να ζει πια εκτός εαυτού, σε μια ξένη προς αυτόν πραγματικότητα και συνειδητά αρχίζει την αναζήτηση του αληθινού του Εαυτού. Μα πως μπορεί να φτάσει στο σκοπό του;

- Εγκαταλείποντας  την εξαντλητική προσπάθεια να ζει σύμφωνα με τις απαιτήσεις των εξωτερικών προτύπων και αφήνοντας να αναδυθεί αυτό που πραγματικά Είναι, το Όντως Ον , που λέει ο Πλάτωνας. Εάν παλεύουμε ενάντια στην εσωτερική μας ανάπτυξη χωρίς να ακούμε το διακριτικό κάλεσμα της ψυχής μας, παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε ένα σκοτεινό κελί, (ακόμα και χρυσό).

ΠΗΤΕΡ ΠΑΝ, το « Θεϊκό παιδί»

Ο  συμβολισμός του Πήτερ Παν, του οποίου εξετάσαμε τα αρνητικά χαρακτηριστικά, είναι πιο βαθύς και εμπεριέχει την ανάγκη όλων μας να διατηρήσουμε μια σύνδεση με τον μαγικό κόσμο της παιδικής ηλικίας, όχι φυσικά παραμένοντας παιδαριώδεις, αλλά καταφέρνοντας να διασώσουμε την επαφή με εκείνη την δημιουργική πλευρά μας, που επιθυμεί τον αυθορμητισμό, το παιχνίδι, την αυθεντικότητα και παραμένει συνδεδεμένη με τη φύση, την καρδιά και τα συναισθήματα. Καθόλου τυχαία, το όνομά του παραπέμπει στον Πάνα, που οι Ορφικοί φιλόσοφοι ανήγαγαν ως θεό του "σύμπαντος κόσμου" (εκ του παντός  = όλον, σύμπαν) και ιδεατή προσωποποίηση της Φύσης και των δυνάμεών της. Με την έλευση του Χριστιανισμού η μορφή του Πανός υιοθετήθηκε μεν αλλά διαστρεβλωμένη ως λαϊκή απεικόνιση  του διαβόλου! Έτσι επιχειρήθηκε η αποκοπή του ανθρώπου από την Φύση…. Κανείς δεν μπορεί να καταπιέσει τη φύση χωρίς να πληρώσει ένα πολύ ακριβό τίμημα… Όταν ο άνθρωπος διέρρηξε την αρμονική του συμβίωση με τους νόμους της φύσης αυτοεξορίστηκε από τον Παράδεισο!

Αυτό είναι το αληθινό μυστικό του παραμυθιού του Πήτερ Παν, που θέλει να τονίσει ότι η ανάγκη να φανταστεί κανείς , να οραματιστεί δεν έχει τίποτα να κάνει με την ανωριμότητα, αλλά μάλλον είναι αυτή που μας επιτρέπει να είμαστε ενθουσιώδεις και δημιουργικοί, μένοντας παράλληλα πιστοί στις υποχρεώσεις μας, ως ενήλικες.

Στο εσωτερικό του καθενός μας υπάρχει το  ψυχικό στοιχείο που ο Γιουνγκ ονόμασε «Θείο Παιδί», το οποίο είναι ικανό να εκπλήσσεται, να αυτοσχεδιάζει, να δημιουργεί και να μεταμορφώνει : δεν μπορούμε να υλοποιήσουμε  το παραμικρό στον εξωτερικό κόσμο, αν πρώτα δεν το έχουμε οραματιστεί και συλλάβει στον εσωτερικό μας κόσμο.

Αν δεν έχουμε επαφή μ’ αυτόν τον ιδεατό κόσμο, τότε είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε συμπιεσμένοι σε ένα επίπεδο και γκρίζο κόσμο αριθμών , τίτλων , μετοχών και άψυχων αντικειμένων, δηλαδή μίζερα, μονότονα και χωρίς αληθινή χαρά . Τότε θα έχουμε χάσει την πιο όμορφη και μαγευτική πλευρά της ζωής που σε συναρπάζει και σε προσκαλεί στο αέναο πανηγύρι της Ύπαρξης..,

Ο Γιούνγκ έλεγε ότι διαθέτουμε αυτή την ισχυρή δύναμη μέσα μας: την ικανότητα του Πήτερ Παν, που μπορεί να κατασκευάσει και να φανταστεί πάντα καινούργιες δυνατότητες. Σε όλες τις μυθολογίες παρουσιάζεται με την μορφή του θείου παιδιού, αυτού που πάντα σηματοδοτεί την καινούργια εποχή, ακριβώς επειδή με την ενέργειά του έχει την ικανότητα να ξανασχεδιάζει τον κόσμο και το μέλλον της ανθρωπότητας. Είναι το ψυχικό στοιχείο που εμπνέει και που διαφωτίζει, αλλά για διατηρηθεί ενεργό έχει ανάγκη από πρωτότυπες σκέψεις και αγνά συναισθήματα.

Ο Πήτερ Παν μας λέει ότι όταν απομακρυνόμαστε πολύ από αυτή την πηγή της Ζωής, χάνουμε τη ζωντάνια, γινόμαστε στείροι, γερνάμε ψυχικά και νεκρωνόμαστε. Η γήρανση δεν είναι μόνο μια φυσική κατάπτωση, αλλά πάνω απ’ όλα η έλλειψη ζωτικότητας και επιθυμία να σχεδιάσεις το μέλλον. Η ξέφρενη αναζήτηση της εξωτερικής νεανικής όψης στον δυτικό κόσμο, θα μπορούσε να είναι μια αναπλήρωση του εσωτερικού κενού και της απουσίας αυθεντικότητας και φαντασίας. Ενώ χαλάμε τεράστια ποσά για να επιβραδύνουμε την γήρανση ξεχνάμε ότι το μυστικό της αιώνιας νεότητας δεν βρίσκεται στην επιδερμίδα, αλλά στο νου και στο πνεύμα.

Το μυστικό του Πήτερ Παν είναι κάτω από τα μάτια όλων: η ιστορία τελειώνει με τον κ. Ντάρλινγκ ο οποίος, μαζί με όλη την οικογένεια, παρακολουθεί την γαλέρα του Κάπταιν Χουκ που πετάει στον ουρανό πάνω από τα σύννεφα μακριά, και λέει: « Αυτή την εικόνα την είχα ξαναδεί πολύ, πολύ καιρό πριν».

Στο πλαίσιο του παραμυθιού συνέβη πραγματικά το θαύμα : μαλάκωσε, εγκατέλειψε τις θωρακίσεις του, και θυμήθηκε την παιδική του ηλικία και ακριβώς αυτή η μνήμη του αποκατέστησε την ειρήνη, τη γαλήνη και τον έκανε να αισθανθεί πάλι καλά, αλλά, πάνω απ 'όλα, του επέτρεψε να ονειρεύεται , να ξαναγίνει νέος και να μοιραστεί την απόλαυση της φαντασίας με τα παιδιά του.

Ο Πήτερ Παν μας διδάσκει ότι μπορούμε να είμαστε ενήλικες και ώριμοι χωρίς να χάνουμε την επαφή με την φλέβα της αιώνιας νεότητας που κρύβουμε μέσα μας , η οποία μας επιτρέπει να είμαστε μοναδικοί και ιδιαίτεροι , αλλά κυρίως δημιουργικοί και αυθόρμητοι.

Αν ακούσουμε λοιπόν την καρδιά μας θα μπούμε στο δάσος του ασυνειδήτου, με τους πολλούς κινδύνους αλλά και τις εξαιρετικές ευκαιρίες.  Σε τελική ανάλυση τι έχουμε να κερδίσουμε παραμένοντας ζωντανοί νεκροί; Η ψυχή μας στο βάθος γνωρίζει το σκοπό, το νόημα της ύπαρξής μας στον κόσμο, αλλά ο επίκτητος εγωκεντρισμός μας  , ο σφετεριστής της Ουσίας μας, έχει πολύ διαφορετικά σχέδια και κίνητρα : υλικό πλουτισμό, εξουσία, κοινωνική αναγνώριση, τιμές και διακρίσεις. Η αληθινή μας φύση, το Είναι μας, θυσιάζεται στον βωμό του  έχειν και του φαίνεσθαι. Πίσω από αυτή την ματαιοδοξία και ματαιοπονία  κρύβεται η αγωνιώδης παιδική ανάγκη να είμαστε αρεστοί και αγαπητοί, με όποιο τίμημα…

Τραγική ειρωνεία : Ψάχνουμε απελπισμένα να βρούμε στην εξωτερική έρημο λίγες σταγόνες δροσιάς και δεν αντιλαμβανόμαστε την Όαση που κρύβουμε μέσα μας …την πηγή της ευδαιμονίας. Βασιλιάδες που ξέχασαν την καταγωγή τους και έγιναν ζητιάνοι. 

Και όλα αυτά επειδή από τη νηπιακή ηλικία μας έλειψε η αναγνώριση και η αγάπη άνευ όρων, απλά και μόνο για την ίδια μας την ύπαρξη. Λάβαμε αντίθετα το μήνυμα ότι αξίζουμε μόνο γι αυτό που κατέχουμε ή κάνουμε . Το ανταγωνιστικό κυνήγι της εξωτερικής καταξίωσης  έγινε το βασικό κίνητρο της κάθε μας ενέργειας. Αυτή η πυρετώδης αναζήτηση της επιτυχίας συνοδεύεται αναπόδραστα από τον φόβο της αποτυχίας, συνεπαγόμενης τον κίνδυνο απόρριψης, που φαντασιακά θα έθετε σε κίνδυνο ακόμη και την ίδια μας την επιβίωση…. Ιδού λοιπόν, ο ασυνείδητος  λόγος που ένα άτομο αντιδρά υπερβολικά, αντιμέτωπο με μια υποψία προσβολής της δημόσιας εικόνας του. Αυτή είναι η συγκολλητική αιτία της συμμόρφωσης και της ομοιομορφίας των μαζών.

Λίγο πολύ έχουμε όλοι ένα πληγωμένο παιδί  που κλαίει μέσα μας γιατί πιστεύει ότι έχει κάνει κάτι λάθος και αισθάνεται ενοχές και ντροπή σκεπτόμενο ότι υπήρξε κακό. Φοβάται την τιμωρία και η χειρότερη τιμωρία γι αυτό είναι η απώλεια της αγάπης : δεν μπορούμε να αγαπηθούμε γιατί δεν υπήρξαμε αρκετά καλοί.  Έχουμε ανάγκη να ξαναδώσουμε αποδοχή στο Εσωτερικό μας παιδί, γιατί αυτός ο φόβος της αναξιότητας της αγάπης είναι που μας οδηγεί να αποφεύγουμε  την ενδοσκόπηση, που θα μας έφερνε σε επαφή με  τις ενοχές και την ντροπή που μας φυλακίζουν. Η έλλειψη της εσωτερικής αναγνώρισης της αξίας, μας σπρώχνει απεγνωσμένα στην αναζήτηση εξωτερικών στηριγμάτων, στους άλλους, στις δραστηριότητες (τη λεγόμενη εργασιοθεπραπεία) , στις ουσίες, στην συσσώρευση υλικών αγαθών, (Shopping  therapy)και σε άλλες παρόμοιες αναπληρώσεις. Τοποθετώντας την ασφάλεια  και την ευτυχία μας εκτός εαυτών, πέφτουμε στην παγίδα της εξάρτησης, και της τελικής απογοήτευσης , αφού το εσωτερικό μας  κενό δεν μπορεί να γεμίσει ποτέ με οτιδήποτε εξωτερικό..

Η τύφλωσή μας βρίσκεται στην ανικανότητα να αντιληφθούμε την εσωτερική μας ομορφιά και το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας είναι να επαναλαμβάνουμε συνειδητά, κάθε μέρα  : «Με αγαπώ και με αποδέχομαι ακριβώς έτσι όπως είμαι», άνευ όρων. Δοκιμάστε το και θα δείτε πως δεν σας είναι καθόλου εύκολο!... Κάτι θα αντιδράσει μέσα σας και θα σας κάνει να αισθάνεστε  αμήχανα : είναι η αυτοαπόρριψη που έχετε εσωτερικεύσει , ακόμα και κάτω από μια προφανή επιφάνεια «δύναμης» και εξωτερικής «επιτυχίας».

Αυτό είναι το θεραπευτικό άγγιγμα στο παιδί που υποφέρει και δεν αγαπάει τον εαυτό του, γιατί είναι πεπεισμένο ότι υπήρξε κακό , αφού δεν στάθηκε στο ύψος των προσδοκιών και φοβάται την εγκατάλειψη. Συχνά αποφεύγει την χαρά και μποϋκοτάρει την επιτυχία, γιατί πιστεύει ότι δεν του αξίζουν, ενώ εφευρίσκει ποικίλους τρόπους αυτοτιμωρίας. Όλα  αυτά λαμβάνουν χώρα κάτω από την επιφάνεια της συνείδησης, σε βαθμό που να ωθεί πολλά απεγνωσμένα άτομα να αναζητούν  αποκρυφιστικές εξηγήσεις και βοήθειες . Πιστεύουν  ότι τα έχουν ματιάσει, τους έχουν κάνει μάγια ή ακόμη και ότι έχουν καταληφθεί από δαιμόνια… Κατά κάποιο τρόπο πρόκειται για ένα είδος αυτοκαταστροφικής σκεπτομορφής, που μπορεί να διαλυθεί σχετικά εύκολα με επιστημονικές ψυχολογικές μεθόδους…
 Φυσικά εκεί καραδοκούν πολλοί πονηροί τσαρλατάνοι «θεραπευτές», που βρίθουν στην εποχή μας, οι οποίοι εκμεταλλεύονται  ασύστολα την αδυναμία του ατόμου σε σύγχυση και το εξωθούν σε ένα φαύλο κύκλο δεισιδαιμονίας και «εξαγνιστικής»,δήθεν, εξάρτησης .     

Αυτό το παιδί έχει ανάγκη να γνωρίσει ότι εμπεριέχει την αφθονία και ότι δεν του λείπει τίποτα για να είναι ευτυχισμένο.  Σιγά σιγά, δουλεύοντας στα εσωτερικά επίπεδα, μπορούμε να κλείσουμε τις πληγές του κακοποιημένου  παιδιού και να το βοηθήσουμε να μεταμορφωθεί στο Μαγικό Παιδί που μας ανήκει. Έτσι όπως ο πόνος του παρελθόντος παραμένει αγιάτρευτος όσο απωθείται, και κάθε τόσο εκρήγνυται στην επιφάνεια , έτσι μπορεί να διαλυθεί αν δράσουμε ορθά στον μόνο χρόνο που πραγματικά μπορούμε να επιλέξουμε τη λύτρωση, δηλαδή στο ιερό παρόν! Αυτός είναι ο λόγος που λέμε με παραδοξότητα στην ψυχοθεραπεία  : «Ποτέ δεν είναι πολύ αργά για να ζήσεις ευτυχισμένα παιδικά χρόνια»!
Το παρελθόν δεν μπορεί φυσικά να αλλάξει, αλλά μπορούμε κάλλιστα να ξεφορτωθούμε  τώρα, τα φαντάσματα του παρελθόντος που μας κατατρέχουν και μας δηλητηριάζουν το παρόν. Τότε το Παιδί μέσα μας θα μπορέσει να ανθίσει και να επανακτήσει την κεντρική θέση που του αξίζει στη ζωή μας…
https://www.youtube.com/watch?v=OAMpWMIkPao